مواجهه با اجراییه سنگین مهریه، مسدودی حسابهای بانکی، توقیف حقوق ماهانه یا خطر صدور دستور بازداشت (جلب)، یکی از بحرانیترین شرایط مالی و روانی برای آقایان است. بر اساس موازین قانونی و بخشنامههای جدید قوه قضاییه، اعسار از پرداخت مهریه کارآمدترین و قانونیترین سپر دفاعی زوج برای تقسیط بدهی و جلوگیری قطعی از زندانی شدن است.
در رویه قضایی جاری، چنانچه مرد بتواند عدم توانایی مالی خود را برای پرداخت یکجای مهریه در مهلت قانونی اثبات نماید، دادگاه با صدور حکم تقسیط، مهریه را بر اساس درآمد و هزینههای ضروری زندگی به پیشقسط و اقساط بلندمدت تبدیل میکند. در صورتی که همسر شما فرآیند وصول مهریه را از طریق اداره ثبت اسناد یا محاکم خانواده آغاز کرده است، برای آگاهی از شیوه عمل طرف مقابل حتماً راهنمای مراحل مطالبه مهریه را مطالعه کنید تا بتوانید دفاع متناسبی تدارک ببینید.
با توجه به لزوم تنظیم دقیق صورت اموال، تطبیق شهادت شهود در جلسه دادرسی و پیشگیری از توقیف اموال غیرقابلتوقیف (مستثنیات دین)، مشاوره با یک وکیل مهریه در اصفهان میتواند ضمن تسریع در توقف حکم جلب، اقساط مهریه را در عادلانهترین سطح ممکن تثبیت نماید.
فرمول طلایی جلوگیری از جلب: ثبت دادخواست اعسار ظرف مهلت ۳۰ روز پس از ابلاغ اجراییه در سامانه ثنا، مانع قانونی قطعی برای صدور دستور جلب تا زمان پایان رسیدگی دادگاه تجدیدنظر است.
اعسار از پرداخت مهریه چیست و چه انواعی دارد؟
«اعسار» در لغت به معنای تنگی و در اصطلاح حقوقی عبارت است از عدم تمکن مالی مدیون یا عدم دسترسی به اموال جهت پرداخت دفعتاً واحده (یکجای) بدهی. در پروندههای مهریه، پذیرش اعسار اصل بدهی را ساقط نمیکند، بلکه شیوه پرداخت را تغییر میدهد:
- اعسار مطلق: حالتی که مدیون هیچگونه درآمد، مال یا شغلی ندارد (به دلیل ازکارافتادگی مطلق یا بیماری حاد) که در پروندههای مهریه بسیار نادر است.
- اعسار نسبی (تقسیط مهریه): وضعیتی که مرد دارای درآمد محدود یا شغل است، اما توانایی پرداخت یکجای ارزش کل سکهها را ندارد؛ در این حالت قاضی با تعیین پیشقسط و فواصل اقساط ماهانه یا چندماهه، بدهی را قسطبندی میکند.
تحولات اخیر قانونی در خصوص سقف بازداشت و نحوه محاسبه سکهها بر اساس ضوابط روز در مقاله قانون جدید مهریه تشریح شده است.
اقدامات فوری برای جلوگیری از صدور و اجرای حکم جلب

اگر پرونده شما به مرحله صدور اجراییه رسیده یا اخطار جلب دریافت کردهاید، مراحل اضطراری زیر را انجام دهید:
- اقدام در مهلت طلایی ۳۰ روزه: بر اساس ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، چنانچه ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجراییه دادخواست اعسار ثبت کنید، بازداشت شما تا پایان دادرسی متوقف خواهد ماند.
- تودیع قرار کفالت یا وثیقه در صورت سپری شدن مهلت ۳۰ روزه: اگر مهلت سپری شده و حکم جلب صادر گردیده باشد، میتوانید با معرفی کفیل معتبر (فیش حقوقی یا جواز کسب) یا تودیع سند ملکی تا پایان رسیدگی به اعسار، آزادی خود را حفظ کنید.
- تنظیم گزارش اصلاحی و سازش در اجرای احکام: با توافق بر سر مبالغ مشخص با زوجه در دایره اجرای احکام، دستور جلب فوراً کانلمیکن تلقی میگردد.
جدول میانگین اقساط و پیشقسط در رویه قضایی دادگاهها
تعیین پیشقسط و فاصله اقساط تابع درآمد خالص، مستأجر بودن یا داشتن فرزند است. جدول زیر نمایانگر رویه غالب دادگاههای خانواده در شرایط فعلی اقتصادی است:
| وضعیت شغلی و درآمدی مرد | میزان پیشقسط احتمالی | فاصله و تعداد اقساط سکه |
|---|---|---|
| کارمند یا کارگر با حقوق پایه (بدون دارایی) | ۰ تا ۱ سکه بهار آزادی | هر ۸ تا ۱۲ ماه یک سکه |
| شغل آزاد با درآمد متوسط و اجارهنشین | ۱ تا ۲ سکه بهار آزادی | هر ۶ تا ۹ ماه یک سکه |
| درآمد مناسب با موجودی حساب و بدون مسکن ملکی | ۲ تا ۴ سکه بهار آزادی | هر ۴ تا ۶ ماه یک سکه |
| فرد فاقد شغل ثابت یا تحت پوشش نهادهای حمایتی | بدون پیشقسط (صفر) | هر ۱۲ تا ۱۸ ماه یک سکه (یا تبدیل به وجه نقد ماهانه) |
شرایط و نقش حیاتی شهود در پرونده اعسار
بر اساس قانون، ضمیمه کردن استشهادیه کتبی به همراه امضای شهود، شرط شکلی پذیرش دادخواست اعسار است:
- تعداد شهود: حداقل دو شاهد مرد یا یک مرد و دو زن عادل و مطلع.
- اطلاع شهود از جزئیات مالی: شهود باید منشأ درآمد، محل سکونت، میزان اجارهبها، خودرو و تمامی جزئیات معیشتی زوج را به صورت دقیق بشناسند.
- حضور در جلسه دادگاه: امضای برگه استشهادیه به تنهایی کافی نیست؛ شهود در صورت الزام قاضی یا درخواست زوجه، باید در جلسه دادرسی حاضر شده و سوگند یاد کنند.
متن استاندارد استشهادیه محلی اعسار:
اینجانبان امضاکنندگان ذیل بدینوسیله با سوگند به خداوند متعال شهادت میدهیم که آقای ……………….. فرزند ……………….. را کاملاً شناخته و از وضعیت مالی ایشان مطلع هستیم. نامبرده شاغل به ……………….. با عایدی ماهانه حدود ……………….. ریال بوده و فاقد هرگونه اندوخته نقدی، ملک، اتومبیل مازاد یا سرمایهای جهت تأدیه یکجای مهریه همسر خود میباشد و تنها قادر به پرداخت اقساطی دین است.
مدارک لازم برای ثبت دادخواست اعسار
- کپی برابر با اصل عقدنامه و شناسنامه.
- کپی دادنامه محکومیت مهریه و برگ اجراییه دادگاه یا ثبت اسناد.
- صورت کامل داراییها (فرم پیوست ماده ۸): شامل مشخصات کلیه حسابهای بانکی، موجودی، مطالبات از دیگران، نقلوانتقالات مالی یک سال گذشته.
- پرینت گردش حسابهای بانکی یک سال اخیر با مهر بانک.
- فیش حقوقی، اجارهنامه منزل مسکونی و گواهی اقساط سایر وامها.
- برگه استشهادیه ممهور به امضای شهود.
اگر دادخواست اعسار رد شود چه باید کرد؟
در صورتی که دادگاه بدوی اعسار را به دلیل نقص مدارک یا کشف اموال رد کند، راهکارهای زیر پیشروی زوج است:
- تجدیدنظرخواهی ظرف مهلت ۲۰ روز: اعتراض به دادگاه تجدیدنظر استان با تکمیل ادله و ارائه مدارک جدید دال بر هزینههای درمانی یا مستأجر بودن.
- طرح مجدد دادخواست اعسار: به دلیل قاعده تغییر وضعیت مالی، رد اعسار اعتبار امر مختومه ندارد و پس از تغییر در وضعیت درآمدی یا افزایش تورم، ثبت مجدد آن بلامانع است.
- دادخواست تعدیل اقساط مهریه: چنانچه اقساط سنگین تعیین شده باشد اما توان پرداخت آن را نداشته باشید، میتوانید تقاضای افزایش فواصل اقساط را مطرح کنید.

نمونه دادخواست و لایحه دفاعیه اعسار مهریه
۱. نمونه متن دادخواست اعسار
خواهان: [مشخصات زوج]
خوانده: [مشخصات زوجه]
خواسته: صدور حکم به پذیرش اعسار از پرداخت دفعتاً واحده محکومبه دادنامه شماره …… و تقسیط آن
دلایل و منضمات: دادنامه محکومیت، اجراییه، استشهادیه شهود، لیست کامل اموال و پرینت حسابهای بانکی.
شرح دادخواست:
ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی (خانواده)، با سلام؛ احتراماً به استحضار میرساند اینجانب به موجب دادنامه فوق محکوم به پرداخت تعداد …… سکه تمام بهار آزادی در حق خوانده محترم گردیدهام. نظر به اینکه اینجانب فاقد هرگونه دارایی منقول و غیرمنقول به جز مستثنیات دین بوده و به عنوان کارگر/کارمند با درآمد ماهانه …… ریال تأمین معاش مینمایم، توانایی پرداخت یکجای دین را ندارم. فلذا مستنداً به مواد ۳، ۸ و ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، تقاضای صدور حکم بر اعسار و تقسیط بدهی متناسب با تمکن مالی مورد استدعاست.
۲. نمونه لایحه دفاعیه در جلسه دادگاه
ریاست محترم شعبه …… دادگاه خانواده، در خصوص پرونده کلاسه ……، به استحضار میرساند: کلیه حسابهای بانکی و سوابق ثبتی موکل از مراجع سهگانه استعلام گردیده و عدم تمکن وی محرز است. افزایش لجامگسیخته قیمت مسکوکات طلا در کنار هزینههای سرسامآور اجاره مسکن، هرگونه امکان پرداخت یکجا را منتفی ساخته است. با عنایت به بخشنامههای حبسزدایی ریاست محترم قوه قضاییه، تقاضای اتخاذ تصمیم شایسته و تعیین اقساط منطقی بدون پیشقسط را دارم.
⚖️ نیاز به توقف فوری جلب و دفاع در دادگاه مهریه دارید؟
عدم دقت در ارائه لیست داراییها میتواند منجر به رد دادخواست اعسار و صدور فوری برگ جلب گردد. جهت ارزیابی دقیق پرونده، تنظیم لوایح تخصصی و دفاع در محاکم استان اصفهان، میتوانید با وکیل مهریه در اصفهان در ارتباط باشید.
سوالات متداول (FAQ)
آیا با ثبت دادخواست اعسار، صدور حکم جلب متوقف میشود؟
بله؛ چنانچه دادخواست ظرف مهلت ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجراییه ثبت شود، تا پایان رسیدگی قطعی به اعسار، صدور دستور جلب متوقف میگردد.
برای اثبات اعسار به چند شاهد نیاز است؟
طبق مقررات قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، حداقل دو شاهد مرد مطلع که از وضعیت معیشت و شغل زوج آگاهی کامل دارند باید استشهادیه را امضا کنند.
حداکثر اقساط مهریه چقدر است؟
سقف ثابتی در قانون وجود ندارد؛ دادگاه بر اساس میزان مهریه، درآمد زوج و تورم ممکن است فواصل اقساط را از هر چند ماه یک سکه تا هر یک سال یک سکه تنظیم کند.
اگر بعد از تقسیط، توان پرداخت اقساط را نداشته باشیم چه باید کرد؟
زوج میتواند دادخواست «تعدیل اقساط مهریه» را تقدیم دادگاه کند تا با توجه به افزایش قیمت سکه یا کاهش درآمد، اقساط سبکتر شوند.
سخن پایانی
اعسار از پرداخت مهریه ابزاری است قانونی برای ممانعت از بازداشتهای ناشی از بدهیهای مدنی. رعایت مهلتهای شکلی ۳۰ روزه، معرفی شهود آگاه و ارائه گزارش شفاف از اموال، تضمینکننده موفقیت در اخذ حکم تقسیط عادلانه خواهد بود.



24 پاسخ
برای نفقه معوقه هم میشه اعسار زد؟ کسی تجربه داره؟
سلام.
بله، برای نفقه معوقه هم میتوان دادخواست اعسار داد. نفقه نیز مثل مهریه یک دِین مالی محسوب میشود و اگر توان پرداخت یکجای آن را نداشته باشید، میتوانید اعسار و تقسیط درخواست کنید.
دادگاه با بررسی مدارک و وضعیت مالی، در صورت احراز ناتوانی، مبلغ پیشپرداخت و اقساط مناسب تعیین میکند. این کار کاملاً قانونی و رایج است.
کسی میدونه شاهد زن تو پرونده اعسار قبول میکنن یا باید حتماً مرد باشه؟
سلام.
بله، شاهد زن در پرونده اعسار کاملاً قابل قبول است. قانون شرطی نگذاشته که حتماً شاهد مرد باشد؛ مهم این است که شاهد از وضعیت مالی شما اطلاع کافی داشته باشد و بتواند درباره درآمد و مخارج شما توضیح بدهد.
بنابراین جنسیت ملاک نیست؛ اطلاع شاهد و اعتبار گفتههای او برای دادگاه اهمیت دارد.
حداقل پیشقسط اعسار مهریه معمولاً چقدر تعیین میکن،ن؟ قانون عدد مشخص داره؟
سلام.
قانون برای میزان پیشقسط اعسار مهریه عدد مشخصی تعیین نکرده و همهچیز به توان مالی مرد بستگی دارد. قاضی بر اساس درآمد، هزینههای زندگی، نداشتن اموال و مدارک مالی شما تصمیم میگیرد.
در عمل، پیشقسطها معمولاً از مبالغ بسیار کم (مثلاً چند سکه یا حتی کسری از سکه) تا مبالغ بالاتر متغیر است؛ اما اگر توان مالی پایین باشد، دادگاه معمولاً حداقل و قابل پرداختترین مبلغ را تعیین میکند.
پس:
عدد ثابت وجود ندارد
معیار فقط توان واقعی شماست
اگر خواستید، میتوانم توضیح بدهم چطور مدارک را آماده کنید تا پیشقسط به حداقل برسد.
یه سوال مهم: اعسار بعد از حکم قطعی هم میشه درخواست داد؟ کسی انجام داده؟
سلام.
بله، اعسار بعد از حکم قطعی هم قابل درخواست است. حتی اگر حکم مهریه صادر شده و پرونده در اجرای احکام باشد، باز هم میتوانید دادخواست اعسار یا تقسیط بدهید.
روندش اینطوری است:
به همان شعبه یا از طریق دفاتر خدمات، دادخواست اعسار پس از صدور حکم ثبت میکنید.
تا زمانی که دادگاه درباره اعسار تصمیم بگیرد، معمولاً بازداشت انجام نمیشود.
اگر اعسار پذیرفته شود، قاضی مبلغ پیشپرداخت و اقساط را تعیین میکند و اجرای احکام فقط همان را از شما میگیرد.
این کار کاملاً قانونی و رایج است.
من از اول توان پرداخت مهریه رو ندارم، میشه از همون اول اعسار بزنم یا باید حکم صادر بشه؟
سلام.
بله، اگر از همان ابتدا توان پرداخت مهریه را ندارید، میتوانید مستقیم دادخواست اعسار از پرداخت مهریه بدهید و لازم نیست صبر کنید تا حکم قطعی یا بازداشت صادر شود.
روند به این شکل است:
زن مهریه را مطالبه میکند.
شما میتوانید همزمان یا بلافاصله بعد از ابلاغ مطالبه، دادخواست اعسار و تقسیط ثبت کنید.
دادگاه پس از بررسی مدارک و شهادت شهود، اگر عدم توان مالی شما ثابت شود، مهریه را قسطبندی میکند.
بنابراین، الزامی به صدور حکم یا بازداشت نیست؛ از همان اول میتوانید اعسار بدهید تا از فشار مالی و مشکلات بعدی جلوگیری شود.
سلام، قسطبندی مهریه چطوری انجام میشه؟ چه مدارکی میخوان و روندش چقد طول میکشه؟
سلام.
قسطبندی مهریه فقط از طریق دادخواست اعسار و تقسیط انجام میشود. بعد از ثبت دادخواست، دادگاه توان مالی شما را بررسی میکند و سپس مبلغ پیشپرداخت و اقساط ماهانه را تعیین میکند.
مدارک لازم:
فیش حقوقی یا هر مدرکی از میزان درآمد
اجارهنامه و مدارک هزینههای ضروری زندگی
گردش حساب بانکی
شهادت دو نفر شاهد مطلع از وضعیت مالی شما
مدارک نداشتن اموال (در صورت امکان)
مدت زمان رسیدگی:
معمولاً بین ۱ تا ۳ ماه بسته به شلوغی دادگاه.
بعد از صدور حکم، تقسیط رسمی میشود و اجرای احکام فقط همان اقساط را از شما مطالبه میکند.
من کارگرم، لطفاً بگید نحوه تقسیط مهریه برای کارگرا چجوریه؟ بر اساس حقوقه؟
سلام.
برای کارگرها، دادگاه معمولاً مبنای تقسیط مهریه را حقوق ماهانه و مخارج ضروری قرار میدهد. یعنی قاضی ابتدا فیش حقوقی، هزینههای زندگی، اجارهخانه و وضعیت خانوادگی شما را بررسی میکند و بعد مبلغی تعیین میکند که پرداختش برای کارگر امکانپذیر باشد.
نکات مهم:
فیش حقوقی مهمترین سند شماست.
اگر اضافهکاری، پاداش یا مزایا دارید، معمولاً مبنای محاسبه قرار نمیگیرد مگر ثابت شود دائمی است.
اقساط طوری تعیین میشود که با حداقل دستمزد و هزینههای ثابت تناسب داشته باشد.
در عمل معمولاً اقساط برای کارگران سبکتر تعیین میشود، چون قانون توان واقعی فرد را ملاک قرار میدهد. اگر بخواهید، میتونم یک متن آماده برای دادخواست اعسار هم تنظیم کنم.
اگه مرد درخواست طلاق بده، مهریه خودش به خودی خود تقسیط میشه یا باید جدا درخواست داد؟ کسی تجربه داره؟
سلام.
صرف اینکه مرد درخواست طلاق بدهد باعث تقسیط خودکار مهریه نمیشود. طبق قانون، مهریه همچنان بدهی نقدی محسوب میشود و فقط در صورتی قسطبندی میشود که خودِ زوج دادخواست اعسار و تقسیط بدهد و دادگاه پس از بررسی توان مالی او، حکم تقسیط صادر کند.
پس نتیجه اینکه:
طلاق = تقسیط خودکار مهریه نیست
برای قسطبندی، باید جداگانه دادخواست اعسار/تقسیط ثبت شود
دوستان اگه کسی مثل من واقعاً مهریه نداره بده، باید چیکار کنه؟ تنها راه اعساره یا راه دیگه هم هست؟
سلام.
اگر واقعاً توان پرداخت مهریه را ندارید، مهمترین و عملیترین راه همان دادخواست اعسار و تقسیط است. در پروندههای مهریه، قانون عملاً راه جایگزین مؤثری جز اعسار برای جلوگیری از بازداشت یا فشار مالی شدید پیشبینی نکرده است.
البته اگر امکانش باشد، دو گزینهی تکمیلی هم وجود دارد:
توافق با همسر برای بخشش، کاهش یا تقسیط خصوصی مهریه
درخواست تعدیل اقساط اگر قبلاً قسطها سنگین تعیین شده باشد
اما اگر پول و دارایی ندارید و توافق هم مقدور نیست، تنها مسیر قانونی امن همان اعسار است تا قاضی مبلغ اقساط را براساس توان واقعیتان تنظیم کند.
من شغل آزاد دارم، کسی اطلاع داره نحوه تقسیط مهریه برای آدمایی مثل ما چطوریه؟ مدارک چی باید ببرم؟
سلام.
برای افرادی که شغل آزاد دارند، دادگاه تقسیط مهریه را بر اساس میانگین درآمد، هزینههای ضروری و سبک زندگی واقعی تعیین میکند. اصل مهم این است که توان مالی شما قابلاثبات باشد، حتی اگر فیش حقوقی ندارید.
مدارک مفید برای شغل آزاد:
شهادت دو نفر شاهد مطلع از میزان درآمد و شرایط اقتصادی شما
اجارهنامه محل زندگی یا محل کار
مدارک هزینهها: قبضها، اجاره، بدهیها، مخارج ضروری
هر سندی که نشان دهد درآمد ثابت و بالایی ندارید (مثل نداشتن اموال، حساب بانکی کمگردش و…)
در نهایت قاضی با توجه به مجموع این شواهد، مبلغ پیشپرداخت و اقساط را تعیین میکند. اگر خواستید، نمونه متن معرفی شهود هم برایتان آماده میکنم.
واقعاً توان پرداخت مهریه رو ندارم… تو این شرایط باید از کجا شروع کنم و چه کاری انجام بدم؟
سلام.
اگر واقعاً توان پرداخت مهریه را ندارید، اولین اقدام این است که دادخواست اعسار از پرداخت مهریه (یا تعدیل اقساط، اگر قبلاً حکم دارید) به دادگاه خانواده بدهید. در این دادخواست باید وضعیت مالی خود را با شهادت شهود، فیش حقوقی، مدارک هزینهها و نبودِ اموال قابل توقیف ثابت کنید.
بعد از بررسی، دادگاه معمولاً مبلغی را بهعنوان پیشپرداخت و سپس اقساط متناسب با توان مالی تعیین میکند. با صدور حکم اعسار، از بازداشت جلوگیری میشود و فقط همان اقساط از شما مطالبه خواهد شد.
سلام، من اعسارم قبول شده، کسی میدونه بعد از اعسار مهریه باید دقیقاً چیکار کنم؟ مرحله بعد چیه؟
سلام.
بعد از اینکه حکم اعسار شما قطعی شد، معمولاً دادگاه برای مهریه مبلغ پیشپرداخت و مبلغ اقساط ماهانه تعیین میکند. مرحله بعد این است که طبق همان حکم پیشپرداخت را در مهلت مقرر و سپس اقساط را بهصورت منظم پرداخت کنید.
اگر حکم هنوز اجرا نشده، باید به اجرای احکام مراجعه کنید تا پرونده بر اساس رأی اعسار تنظیم و از شما فقط طبق اقساط مصوب مطالبه شود.
تخلف از پرداخت اقساط میتواند باعث لغو امتیاز اعسار و بازداشت شود، پس پرداخت منظم بسیار مهم است.