مهریه عندالمطالبه یکی از رایجترین انواع تعیین مهریه در عقد نکاح است که بسیاری از زوجین بدون اطلاع کامل از آثار حقوقی آن، این شرط را در عقدنامه خود میپذیرند. اگرچه عبارت «عندالمطالبه» در ظاهر ساده به نظر میرسد، اما از نظر قانونی آثار مهمی برای زن و مرد ایجاد میکند و آگاهی از این آثار میتواند از بروز بسیاری از اختلافات خانوادگی جلوگیری کند.
در سالهای اخیر، با افزایش دعاوی مربوط به مهریه، آشنایی با مفهوم مهریه عندالمطالبه اهمیت بیشتری پیدا کرده است. یکی از اشتباهات رایج این است که عندالمطالبه بودن را مساوی با «دریافت فوری و قطعی کل مهریه» بدانیم؛ در حالی که باید میان حق مطالبه مهریه و نحوه اجرای آن، اعسار و تقسیط تفاوت گذاشت.
اگر درباره نوع مهریه مندرج در عقدنامه یا آثار تغییر آن نیاز به بررسی حقوقی دارید، میتوانید از راهنمایی وکیل خانواده در اصفهان استفاده کنید.
در این مقاله بررسی میکنیم که مهریه عندالمطالبه یعنی چه، چه تفاوتی با عندالاستطاعه دارد، مزایا و معایب آن چیست، آیا بعد از عقد قابل تغییر است و سقف ۱۱۰ سکه چه اثری بر ضمانت اجرای مهریه دارد.
برای مراحل کامل اجرا، توقیف اموال و نحوه وصول نیز شما را به راهنمای تخصصی مطالبه مهریه ارجاع میدهیم.
مهریه عندالمطالبه یعنی چه؟
مهریه عندالمطالبه به این معناست که برای ایجاد حق مطالبه زوجه، شرط قراردادیِ «اثبات استطاعت مالی زوج» تعیین نشده است و زن میتواند پس از ایجاد حق مهریه، آن را مطالبه کند.
بنابراین اگر مهریه در عقدنامه عندالمطالبه باشد، زن برای اصل مطالبه لازم نیست منتظر طلاق، جدایی یا وقوع شرط دیگری بماند.
اما باید به یک نکته مهم توجه کرد: عندالمطالبه بودن به این معنا نیست که اگر زوج مدعی ناتوانی مالی شد، در تمام پروندهها و تحت هر شرایطی بار اثبات اعسار صرفاً بر عهده او قرار دارد. در مرحله رسیدگی به اعسار، قواعد ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و وضعیت سابق و فعلی مالی زوج اهمیت دارد.
خلاصه ساده:
- عندالمطالبه بودن یعنی زن برای اصل مطالبه منتظر اثبات استطاعت مالی مرد نمیماند.
- این عبارت به معنی دریافت فوری و یکجای تمام مهریه نیست.
- در صورت ناتوانی مالی زوج، موضوع اعسار و تقسیط میتواند مطرح شود.
- عندالمطالبه بودن بهتنهایی باعث صدور خودکار حکم جلب نمیشود.
مبنای قانونی مهریه عندالمطالبه
مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به مجرد وقوع عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند در آن تصرف کند.
به همین دلیل، اصل حق مهریه از زمان انعقاد نکاح ایجاد میشود و مطالبه آن وابسته به طلاق یا پایان زندگی مشترک نیست؛ مگر اینکه درباره زمان یا شیوه پرداخت، شرط معتبر دیگری بین زوجین وجود داشته باشد.
همچنین ماده ۱۰۸۳ قانون مدنی اجازه داده است برای پرداخت تمام یا بخشی از مهر، مدت یا اقساط تعیین شود.
زن چه زمانی میتواند مهریه عندالمطالبه را مطالبه کند؟
زن برای مطالبه مهریه عندالمطالبه لازم نیست تا زمان طلاق صبر کند.
بنابراین اصل حق مطالبه حتی در شرایط زیر وجود دارد:
- زندگی مشترک همچنان ادامه دارد؛
- زوجین اختلاف جدی ندارند؛
- هنوز مراسم عروسی برگزار نشده است؛
- زوجین در دوران عقد هستند.
در نتیجه، مطالبه مهریه از طلاق مستقل است.
آیا مرد موظف است مهریه عندالمطالبه را یکجا پرداخت کند؟
عندالمطالبه بودن به معنای حال بودن و امکان مطالبه مهریه است، اما لزوماً به این معنی نیست که زوج در هر وضعیت مالی باید تمام مبلغ یا سکهها را فوراً و یکجا پرداخت کند.
اگر موضوع وارد مرحله قضایی شود و زوج شرایط قانونی اعسار را داشته باشد، میتواند درخواست اعسار یا تقسیط مطرح کند و دادگاه با توجه به وضعیت مالی و مقررات مربوط تصمیم میگیرد.
بنابراین باید دو موضوع را از یکدیگر جدا کرد:
- حق زن برای مطالبه مهریه؛
- توان واقعی مرد برای پرداخت یکجای آن.
برای جزئیات مدارک، نحوه اثبات ناتوانی مالی و تقسیط، مقاله اعسار از پرداخت مهریه را مطالعه کنید.
تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه
تفاوت این دو اصطلاح فقط یک تفاوت لفظی نیست و میتواند در نحوه تفسیر توافق زوجین و اجرای مهریه اثر داشته باشد؛ با این حال نباید بار اثبات اعسار یا ملائت را صرفاً براساس این دو عبارت تعیین کرد، زیرا ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی نیز در این زمینه حاکم است.
| موضوع | مهریه عندالمطالبه | مهریه عندالاستطاعه |
|---|---|---|
| مفهوم اصلی | پرداخت به شرط قراردادیِ استطاعت مالی زوج وابسته نشده است | استطاعت و توان مالی زوج در نحوه وصول مورد تأکید توافق قرار گرفته است |
| اصل حق مهریه | از زمان عقد برای زن ایجاد میشود | اصل مهریه برای زن باقی است |
| امکان مطالبه | زن میتواند بدون شرط قراردادی اثبات استطاعت، آن را مطالبه کند | شرط استطاعت در نحوه وصول و اجرای تعهد اهمیت ویژه پیدا میکند |
| بار اثبات اعسار یا ملائت | تابع ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و وضعیت پرونده است؛ صرف واژه عندالمطالبه همیشه بار اثبات را بر مرد نمیگذارد | علاوه بر مفاد توافق، قواعد ماده ۷ و وضعیت مالی زوج نیز در رسیدگی اهمیت دارند |
| صدور اجرائیه سند رسمی | حسب مقررات قابل پیگیری است | صرف قید عندالاستطاعه مانع مطلق صدور اجرائیه نیست |
| وضعیت عملی برای زن | شرط قراردادی کمتری برای اصل مطالبه دارد | اثبات و بررسی استطاعت مالی اهمیت بیشتری پیدا میکند |
آیا میتوان مهریه عندالمطالبه را بعد از عقد تغییر داد؟
بله، تغییر وصف پرداخت مهریه از عندالمطالبه به عندالاستطاعه یا برعکس، با توافق زن و شوهر امکانپذیر است.
براساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، اگر زوجین بعد از عقد درباره تبدیل عندالمطالبه به عندالاستطاعه یا برعکس توافق کنند و این توافق برای مرجع رسیدگی احراز شود، آثار حقوقی توافق جدید قابل ترتیب اثر است.
آیا شوهر میتواند یکطرفه نوع مهریه را تغییر دهد؟
خیر. اگر در عقدنامه مهریه عندالمطالبه درج شده باشد، زوج نمیتواند بدون رضایت زوجه آن را به عندالاستطاعه تبدیل کند.
بهترین روش ثبت این تغییر چیست؟
با توجه به اهمیت آثار مالی این توافق، بهتر است تغییر نوع پرداخت به شکل روشن و رسمی تنظیم شود تا در آینده درباره اصل توافق، تاریخ آن یا حدود اختیارات طرفین اختلاف ایجاد نشود.
نکته مهم:
تغییر وصف «عندالمطالبه/عندالاستطاعه» را نباید با افزایش مبلغ مهریه بعد از عقد یکی دانست. این دو موضوع از نظر حقوقی یکسان نیستند.
مزایای مهریه عندالمطالبه
۱. امکان مطالبه بدون شرط قراردادیِ استطاعت
مهمترین مزیت برای زوجه این است که برای اصل مطالبه مهریه، لازم نیست ابتدا شرط قراردادی توانایی مالی زوج را محقق کند.
۲. شفافیت بیشتر در زمان مطالبه
در مهریه عندالمطالبه، اصل بر این است که زمان مطالبه به تحقق شرط مبهم یا زمان نامشخص دیگری وابسته نشده باشد.
۳. حفظ حق مطالبه در زمان ادامه زندگی مشترک
زن میتواند بدون درخواست طلاق یا پایان زندگی مشترک، مهریه خود را مطالبه کند.
۴. امکان استفاده از سازوکارهای قانونی وصول
اگر شرایط قانونی فراهم باشد، امکان اجرای سند، شناسایی اموال و استفاده از سایر ابزارهای قانونی برای وصول وجود دارد.
البته جزئیات این اقدامات متعلق به بحث «اجرای مهریه» است و برای جلوگیری از همپوشانی، مراحل کامل را در راهنمای مطالبه مهریه توضیح دادهایم.
معایب مهریه عندالمطالبه برای زن و مرد
این نوع مهریه در کنار مزایایی که برای زوجه دارد، ممکن است آثار عملی متفاوتی برای هر دو طرف داشته باشد.
۱. عندالمطالبه بودن تضمین وصول فوری نیست
اگر زوج مال قابل توقیفی نداشته باشد یا وضعیت مالی او منجر به پذیرش اعسار شود، وصول تمام مهریه ممکن است زمانبر یا اقساطی شود.
۲. امکان طرح اعسار و تقسیط وجود دارد
عندالمطالبه بودن مانع استفاده زوج از مقررات اعسار نیست. اگر شرایط قانونی فراهم باشد، دادگاه میتواند نحوه پرداخت را متناسب با وضعیت مالی تعیین کند.
۳. ممکن است اختلاف مالی زوجین تشدید شود
مطالبه مهریه در زمان ادامه زندگی مشترک میتواند در برخی روابط باعث افزایش اختلاف شود. این موضوع البته حق قانونی زن را از بین نمیبرد.
۴. تعیین مهریه بسیار سنگین الزاماً به نفع زن نیست
بالا بودن تعداد سکهها بهتنهایی تضمین نمیکند تمام مهریه بهسرعت وصول شود. وجود اموال، وضعیت مالی زوج و مقررات اجرای محکومیتهای مالی در نتیجه عملی پرونده مؤثرند.
| از نگاه | مزیت اصلی | محدودیت یا ریسک |
|---|---|---|
| زوجه | امکان مطالبه بدون شرط قراردادی اثبات استطاعت | دریافت یکجای مهریه در صورت اعسار زوج تضمینشده نیست |
| زوج | در صورت ناتوانی واقعی امکان استفاده از مقررات اعسار وجود دارد | تعهد مهریه میتواند از زمان مطالبه وارد مرحله اجرا شود |
مهریه عندالمطالبه و سقف ۱۱۰ سکه
یکی از باورهای نادرست این است که چون مهریه عندالمطالبه است، مرد بابت تمام تعداد سکههای مندرج در عقدنامه حتماً در معرض بازداشت قرار دارد.
ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده میان مهریه تا ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن و مازاد بر این میزان از نظر ضمانت اجرای وصول تفاوت قائل شده است.
این عدد به معنی «سقف اصل مهریه» نیست. اگر در عقدنامه ۲۰۰ یا ۵۰۰ سکه تعیین شده باشد، اصل تعهد مازاد خودبهخود باطل نمیشود.
برای بخش مازاد بر ۱۱۰ سکه، توانایی مالی زوج اهمیت ویژهای در وصول دارد.
آیا مهریه عندالمطالبه باعث بازداشت مرد میشود؟
خیر؛ بهصورت خودکار نه.
عندالمطالبه بودن بهتنهایی برای بازداشت کافی نیست. اعمال ضمانت اجرای حبس در محکومیت مالی به وجود شرایط مقرر در قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، عدم امکان وصول از اموال، وضعیت دعوای اعسار و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
بنابراین عبارتهایی مانند «مهریه عندالمطالبه است پس مرد فوراً جلب میشود» از نظر حقوقی دقیق نیستند.
برای بررسی کامل شرایط توقیف، جلب و وصول تا ۱۱۰ سکه به مقاله مراحل مطالبه مهریه و برای شرایط ناتوانی مالی به راهنمای اعسار از پرداخت مهریه مراجعه کنید.
مسیر مطالبه مهریه عندالمطالبه؛ اجرای ثبت یا دادگاه؟
این مقاله قرار نیست مراحل اجرایی مطالبه مهریه را دوباره تکرار کند؛ اما دانستن مسیر کلی ضروری است.
اگر مهریه در سند رسمی ازدواج درج شده باشد، مقررات اجرایی موجود ابتدا اجرای مفاد سند از طریق اجرای ثبت را پیشبینی کردهاند. در صورت عدم حصول نتیجه و فراهمشدن شرایط مقرر، امکان مراجعه به مرجع قضایی وجود دارد.
| موضوع | اجرای ثبت | دادگاه |
|---|---|---|
| کارکرد اصلی | اجرای مهریه مندرج در سند رسمی و شناسایی داراییها | رسیدگی قضایی در موارد مقرر و موضوعاتی مانند اعسار |
| شروع معمول | برای سند رسمی ازدواج، مسیر اولیه اجرا | پس از فراهمشدن شرایط قانونی مراجعه قضایی |
| اعسار و تقسیط | رسیدگی قضایی به اعسار در صلاحیت دادگاه است | بررسی وضعیت مالی و صدور رأی اعسار یا تقسیط |
برای مدارک، مهلتها، توقیف حساب بانکی، ملک، خودرو، ممنوعالخروجی، هزینهها و مراحل کامل، وارد مقاله مطالبه مهریه شوید.
اشتباهات رایج درباره مهریه عندالمطالبه
اشتباه اول: مهریه فقط بعد از طلاق قابل مطالبه است
خیر. زن از زمان عقد مالک مهریه میشود و مطالبه آن به طلاق وابسته نیست.
اشتباه دوم: مرد همیشه باید تمام مهریه را یکجا پرداخت کند
خیر. اگر شرایط قانونی اعسار وجود داشته باشد، دادگاه میتواند پرداخت را تقسیط کند.
اشتباه سوم: در عندالمطالبه همیشه اثبات ناتوانی مالی با مرد است
این گزاره به این شکل مطلق دقیق نیست. بار اثبات در دعوای اعسار تابع ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، وضعیت سابق مدیون، نوع دین و دلایل موجود در پرونده است.
اشتباه چهارم: اگر زن شاغل باشد مهریه ندارد
شاغل بودن یا میزان درآمد زوجه اصل حق او نسبت به مهریه را از بین نمیبرد.
اشتباه پنجم: بعد از شروع زندگی مشترک مهریه از بین میرود
زندگی مشترک، تولد فرزند یا گذشت زمان بهخودیخود باعث سقوط مهریه نمیشود؛ مگر اینکه مهریه پرداخت، بذل، ابراء یا به طریق قانونی دیگری تعیین تکلیف شده باشد.
اشتباه ششم: عندالمطالبه بودن یعنی جلب فوری
خیر. جلب یا حبس یک ضمانت اجرای خودکار برای صرف مطالبه مهریه نیست و شرایط مقرر در قانون محکومیتهای مالی باید فراهم باشد.
قبل از تعیین مهریه عندالمطالبه به چه نکاتی توجه کنیم؟
مهریه را متناسب با شرایط واقعی تعیین کنید
تعداد بسیار بالای سکه الزاماً پشتوانه عملی بیشتری ایجاد نمیکند؛ زیرا توان مالی، اموال قابل وصول و نحوه اجرای تعهد نیز اهمیت دارند.
تفاوت عندالمطالبه و عندالاستطاعه را قبل از امضا بدانید
این دو عبارت آثار متفاوتی در توافق زوجین دارند و نباید صرفاً به دلیل عرف یا توصیه اطرافیان یکی از آنها انتخاب شود.
در تغییر نوع مهریه عجله نکنید
تبدیل عندالمطالبه به عندالاستطاعه یا برعکس میتواند آثار مالی مهمی ایجاد کند. بهتر است قبل از امضای سند جدید، متن و آثار آن بررسی شود.
اگر درباره تغییر نوع مهریه، آثار عندالاستطاعه شدن، اعسار یا وضعیت ۱۱۰ سکه سؤال دارید، متن عقدنامه و شرایط پرونده باید جداگانه بررسی شود.
سوالات متداول درباره مهریه عندالمطالبه
مهریه عندالمطالبه یعنی چه؟
یعنی حق مطالبه مهریه به شرط قراردادی اثبات استطاعت مالی زوج وابسته نشده است و زن میتواند پس از ایجاد حق مهریه آن را مطالبه کند.
آیا برای دریافت مهریه عندالمطالبه باید طلاق گرفت؟
خیر. زن در دوران عقد یا در زمان ادامه زندگی مشترک نیز میتواند مهریه خود را مطالبه کند.
کدام نوع مهریه به نفع زن است؛ عندالمطالبه یا عندالاستطاعه؟
از نظر شرط قراردادی، عندالمطالبه معمولاً محدودیت کمتری برای اصل مطالبه زوجه ایجاد میکند؛ اما اینکه در یک پرونده خاص کدام انتخاب مناسبتر است به میزان مهریه، وضعیت مالی زوجین و هدف آنها از تعیین مهریه بستگی دارد.
آیا با مهریه عندالمطالبه میتوان مرد را بازداشت کرد؟
عندالمطالبه بودن بهتنهایی موجب بازداشت نمیشود. اعمال ضمانت اجرای حبس به شرایط قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، وضعیت اموال، اعسار و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
آیا مهریه عندالمطالبه را میتوان قسطبندی کرد؟
بله. اگر شرایط قانونی اعسار یا تقسیط احراز شود، عندالمطالبه بودن مانع صدور حکم تقسیط نیست.
آیا تبدیل عندالاستطاعه به عندالمطالبه ممکن است؟
بله. با توافق زن و شوهر میتوان وصف پرداخت مهریه را از عندالاستطاعه به عندالمطالبه یا برعکس تغییر داد. بهتر است این توافق به شکل رسمی و روشن ثبت شود.
آیا شوهر میتواند بدون رضایت زن، مهریه را عندالاستطاعه کند؟
خیر. تغییر توافق قبلی درباره نحوه پرداخت نیازمند رضایت و توافق طرفین است.
آیا زن شاغل میتواند مهریه عندالمطالبه را دریافت کند؟
بله. اشتغال و درآمد زن اصل حق او نسبت به مهریه را از بین نمیبرد.
برای مطالبه مهریه عندالمطالبه از کجا شروع کنیم؟
برای مهریه مندرج در سند رسمی ازدواج، مسیر اجرایی و شرایط مراجعه به ثبت و دادگاه باید مطابق مقررات جاری بررسی شود. مراحل کامل، مدارک، توقیف اموال و هزینهها را در مقاله مطالبه مهریه توضیح دادهایم.
جمعبندی
مهریه عندالمطالبه به این معناست که مطالبه مهریه به شرط قراردادی اثبات استطاعت زوج وابسته نشده و زوجه میتواند پس از وقوع عقد، حق مالی خود را مطالبه کند.
با این حال، عندالمطالبه بودن به معنی دریافت فوری و یکجای کل مهریه یا صدور خودکار حکم جلب نیست. اگر زوج مدعی ناتوانی مالی باشد، مقررات اعسار و قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی وارد پرونده میشوند.
همچنین تفاوت عندالمطالبه و عندالاستطاعه را نباید فقط به جمله ساده «در اولی مرد باید اعسار را ثابت کند و در دومی زن باید تمکن را ثابت کند» خلاصه کرد؛ زیرا قواعد ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی نیز بر بار اثبات اثر دارند.
در نهایت، اگر هدفتان اجرای مهریه، توقیف اموال، حساب بانکی، ممنوعالخروجی یا بررسی مراحل دادگاه است، به مقاله جامع مطالبه مهریه مراجعه کنید و اگر موضوع اصلی پرونده ناتوانی مالی زوج است، راهنمای اعسار از پرداخت مهریه را بخوانید.
برای بررسی عندالمطالبه یا عندالاستطاعه بودن مهریه، امکان تغییر توافق بعد از عقد و آثار آن بر پرونده، متن سند ازدواج اهمیت زیادی دارد.
